Geheime
Ek
loer
na die
miskombers,
wat hang oor die kloof
se twee boog-gekromde skouers;
vertel my tog, wat se geheime dra jy so swaar?
©Meraai vannie baai
Hier is 'n ou gedig geneem uit my reeks 'donker verse' - herbou met 'Fibonacci woordstene' waar ek woorde i.p.v lettergrepe gebruik het.
Deur die vensters van my siel staar ek
vir oulaas na die krake
in die muur
dit was
eens
'huis'
die
'tuiste'
wat my
denke moes koester
Die deure is nou toegesluit
Vae beelde van gister's afgeëts as donker skadu's
©Meraai vannie baai
Hier het ek die proses omgedraai:
Geroeste
sleutels -
summier weggesmyt,
tussen verbande onthou's
Want die vrees lê oppervlakkig
vir wanneer iemand ongenooid na binne sou sluip
met genadelose vuis van angs wat siele toeskulp
inne hel van mensgemaakte sel
Waak suutjies teen
die soutpilaar:
moenie
omkyk!
©Meraai vannie baai
Ontleding:1. Die gedig as ’n binneste landskap wat verbrokkelWanneer ek skryf oor 'n miskombers, krake in die muur, huis wat tuiste moes wees, deure toegesluit, geroeste sleutels, donker skadu’s, word ruimte geskep vir dit wat eens veilig was maar nou onherroeplik verander het.
As metafoor vir demensie word dit ’n beeld van:
• ’n self wat nie meer heel voel nie
• herinneringe wat vervaag soos donker skadu’s
• toegang tot die innerlike wêreld wat verlore raak (geroeste sleutels, toegesluite deure)
• ’n identiteit wat nie meer oopmaak vir die wêreld nie
Die “huis” = die brein. Die “krake” = kognitiewe afbrokkeling. Die “toegesluite deure” = verlies van toegang tot herinneringe.
Die sluipende aard van die toestandDie reëls oor iemand wat ongenooid na binne sou sluip en die genadelose vuis van angs vang presies die ervaring van ’n toestand wat stadig, stil en ongenadig intrek.
As verskuilde demensie metafoor dui dit op:• die onvoorspelbare oomblikke van verwarring
• die skielike aanvalle van angs wanneer realiteit skuif
• die gevoel dat iets “inkruip” sonder toestemming
Demensie word nie as ’n diagnose benoem nie, maar as ’n indringer wat die siel se kamers begin oorneem.
3. Die verlies van toegang tot die selfDie motief van sleutels, veral geroeste sleutels, summier weggesmyt is ’n kragtige simbool van:
• herinneringe wat nie meer oopsluit nie
• taal wat begin wegraak
• identiteit wat nie meer heeltemal bereikbaar is nie
Die weggooisleutel is die oomblik wanneer die self nie meer kan terugkeer na wie dit was nie.
4. Die donker word nie dramaties nie, maar intiemDie gedigte is nie oor dood of tragedie nie; dit is oor stil donker:
• donker skadu’s
• miskombers
• hel van mensgemaakte sel
As demensie metafoor wys dit hoe die wêreld kleiner, dowwer en meer verwarrend word. Nie ’n skielike ramp nie—’n stadige verduistering.
5. Die Fibonacci struktuur as kognitiewe ontbindingHoe die Fibonacci vorm gebruik is: woorde wat groei, uitbrei, dan weer inkrimp.
As metafoor vir demensie werk dit só:
• Die eerste kort reëls = helderheid, eenvoud, die kern van die self.
• Die groeiende reëls = die oorweldigende kompleksiteit van simptome, herinneringe, emosies.
• Die terugkeer na korter reëls in ander gedigte = die krimping van taal, denke, identiteit.
Die vorm self word ’n kognitiewe asemhaling: uitbou, inkrimp, uitbou, inkrimp.
6. Die slot: Waak teen die soutpilaarDie waarskuwing “moenie omkyk!” is veel meer as ’n Bybelse verwysing.
As verskuilde demensie metafoor beteken dit:
• moenie vashou aan wie jy was nie
• moenie verstyf in rou nie
• moenie terugkyk na die “voor tyd” asof dit nog bereikbaar is nie
Dit is ’n oorlewingsriglyn: kyk vorentoe, al is die pad vaag.
[b Kort samevatting[/b]
Die gedig(ge) funksioneer as ’n verskuilde demensie narratief deur:
• ’n huis wat verbrokkel (brein)
• sleutels wat nie meer werk nie (herinneringe)
• donker kamers (verwarring)
• ’n indringer wat stil inkom (simptome)
• ’n vorm wat asemhaal en krimp (kognitiewe verandering)
Dit is nie ’n kliniese beskrywing nie, dit is ’n intieme, metafisiese verslag van ’n self wat stadig wegraak, maar steeds kyk, voel, waak.
