The Ghazal was developed in Persia in the 10th century AD from the Arabic verse form qasida.
http://www.baymoon.com/~ariadne/form/ghazal.htm
Daar is heelwat baster-vorme van hierdie liriese struktuur in omloop. Ek het sover moontlik probeer om vir ons riglyne in Afrikaans te skep vir die struktuur uit die Midde-Ooste. Tradisioneel word 'n Ghazal saamgestel deur oneweredige koeplette van 5 tot 15 (gemiddeld 7)
'n Herhaalde frase of woord, word aan die einde van die eerste twee reëls van die 1ste koeplet geplaas, asook aan die einde van elke tweede reël van die daaropvolgende koeplette. Hierdie herhaalde frases/woord word voorafgegaan deur 'n vol- of halfrymende beskrywing van die refrein (A).
Die reëls moet naastenby dieselfde lengte/lettergrepe bevat. In die laaste koeplet word die digter/skrywer se naam in die een of ander vorm (bv. eerste persoon, gedeeltelik of verbloem) genoem.
Rymskema is as volg: (AA, bA, cA, dA, eA, ensovoorts)
Met sy herhaalde (A) woord(e) of frases van een tot drie woorde, bied hierdie struktuur 'n groot uitdaging aan ons as skrywers - want elke koeplet moet ook as 'n alleenstaande gedig kan vertoon, en word beskryf op een van die inligtingsskakels, as 'n halssnoer van pêrels. Elkeen uniek en tog deel van die snoer in geheel.
Daar is wel riglyne waarin daar ook voorgestel word dat die onderskeie koeplette geen ander verbinding met mekaar het as slegs die herhaalde rymwoord/frases. :dontknow: Weereens met die saamstel van ons eie riglyne betree ons die oesland braak.
http://www.shadowpoetry.com/resources/wip/ghazal.html
http://weekendamerica.publicradio.org/display/web/2008/04/24/ghazals/
http://en.wikipedia.org/wiki/Ghazal
http://poetry.about.com/od/poeticforms/g/ghazal.htm
http://www.poets.org/viewmedia.php/prmMID/5781
*SIEN VOORBEELDE ONDER BY KOMMENTARE ASB. :toothy4:
Goeiste Raaitjie, dit is 'n taai ene hierdie. Geen wonder jy was so stil nie. :icon_biggrin: Ek speel maar net.
Ek gaan probeer matertjie. Dankie vir die pragtige voorbeeld, dit is besonders geskryf.
Ek dink as 'n mens frases herhaal lees dit makliker as net 'n woord. Dit moet ek nog probeer :icon_scratch:
Hierdie voorbeeld van my wil ek graag in ons volgende albumpie hier aan die tuisfront, uitbeeld met kunswerk tussen elke koeplet wat die beeld weergee. Kan nie wag om te sien hoe dit sal lyk nie.
Sluip ek terug blosende :icon_bigsmurf: sit ek nooit die gediggie vas nie :icon_biggrin:
Potjies ink...
'n Pen word gedoop in die reënboogs-ink,
kronkelpadletters waak met geloofs-ink
Tussen sprokielyne het sy verskyn,
met kleintydse belofte in droom-ink
Saamwees wink wuiwend op die horison;
prins op sy witperd, geskets met toor-ink
Tyd fermenteer ... en vier seisoene groet;
desperaat gryp skrywers na wanhoops-ink
Skrif teen die muur: "fluit-fluit die storie's uit"
007 veer's gedoop in geen-omdraai-spoor-ink.
© Meraai vannie baai
Dan spaar jy 'n kopie vir die volgende boek nê!? Dit sal baie mooi wees.
Ek het net gou kom skakels soek hier, toe haak ek eers weer vas tussen die lekker gesels.
Gaan ook probeer. :wave:
Ek sal so maak mater. My plek geboek vir jou pronkstuk hoor :notworthy:
Die gedig wat ek wil uitbeeld met kunswerkies is nou vasgemaak hierbo hoor. Gou teruggesluip en gaan vasmaak :icon_bigsmurf: Daar het ek elke 'storielyn' gevul met tien lettergrepe en rymende beskrywing voor die gedwonge "A" rymwoord.
Daar is nog 'n paar dingetjies wat ek vir die boek moet doen Raaitjie, maar sodra ek 'n kansie kry sal ek my hand waag.
Hierdie voorbeeld van jou is werklik baie mooi en ek glo dat dit 'n uitstekende tradisionele Ghazal is. (uitgespreek "ghuzzle") Dit voldoen aan al die vereistes. Baie slim geskryf! :notworthy:
Dankie mater. Ek sal geduldig wag vir jou. Geen haas hoor. Daar is soveel voorbeelde en riglyne wat mekaar plek-plek weerspreek en van die voorbeelde wyk helemal af van wat hulle voorskryf :toothy4: so dit gaan maar mik en pik, moggen troffen om die goed in Afrikaans te probeer.
Ek het 'n rukkie gelede een van die groot meesters op die Ghazal struktuur se goed opgesom en nou soek ek daarna. Weet nie waar ek dit gebêre het nie. Sodra my internetaksie weer aan die loop is, sal ek weer gaan soek. Die ou het dit so mooi uiteengesit, ook die verskille uitgewys tussen die tradisionele en nuwerwetse strukture.
Oe my plek is gaboek suster :notworthy: Ek gaan eers weer skaaf en skuur aan die voorbeeld wat ek eerste geplaas het. Intussen is hier darem riglyne wat die ouens kan beskou as hulle die hand wil waag, totdat jy daardie meester sinne kan opspoor vir ons.
NOG 'N VOORBEELD: Gister ...
Die horlosie teen die muur se arms versteen - op nog 'n gister ...
twee beelde verrys en kom gluur; jy weet dis net nog 'n gister ...
Reisigers op woestynsnelweë sonder paspoorte, steek grense
oor; opsoek na oases wat winkend sweef uit nog 'n gister ...
Bitterbessie-nasmaak van koffers met verslete bagasie;
tussen die honger voue van 'n siel verweer nog 'n gister.
Vleesdorre skimme volg traag in gebroke pas die leë spore
van verwagtinge uit dagboekblaaie geel, van nog 'n gister.
'n Melaats-omsoomde onthou-jy-nog, wat uitgerafeld kom
wurg met sy alleenkloue in staccato greep: nog-'n-gis-ter!
Kaalgestroopte visioen lugspieël 'n "wag-'n-bietjie-bos" en
toe skryf ek my name in die fynstofmeel van nog 'n gister:
© Meraai vannie baai
Oeps, ek sien die oorskakeling het my kommentaar gegaps.
Dit is nog 'n pragtige voorbeeld Raaitjie.
As jy gedink het my neukenaar was deurmekaar, dan moet jy dit nou sien. Al die rugsteunkopies is in een leger gedompel en dit gaan my 'n ewigheid vat om daardeur te werk. Hou net geduld styf om die nek vas. :icon_biggrin:
:bootyshake: ek hou en klou vir 'n vale!
Ek het weer 'n bietjie na jou gedig kom luister Raaitjie. Gister...
Hierdie gedig (vir my natuurlik) kon Altzheimers geheet het. Dit is baie mooi geskryf.
Dankie vir die weer besoekie :bootyshake: Dit kan inderdaad so vertolk word ook ne! :notworthy:
Ek het lank gesoek na 'n boom/bos/struik om te gebruik by die beeld wat ek gehad het en toe die 'wag-'n-bietjie' gebruik. In die eerste verwerking het ek mos die laaste koeplet afgesluit met 'ek dra my doringkroon gewillig ... maar nog steeds onvervuld.'
Hierdie boom verteenwoordig soveel dinge. Het jy geweet dat waar 'n blinkblaar-wag-'n-bietjie naby ander bome groei kan hulle verdring word en vrek?
Kyk hoe pragtig het Totius hierdie boom geskryf:
Voor die onheilswoning en
tussen die skaars-beblaarde
soetdorings staan, in droë aarde
maar lowergroen en blink van blad,
die wag-'n-bietjie langs die pad.
Wanneer ek naderkom dan sien
ek dorings krom en reg;
'k sien takke inmekaar gedraai
en deurmekaar gevleg.
En wil ek in die blare gryp
of aan die takke breek,
dan tas ek in 'n doringnes
wat vreeslik haak en steek.
*
Bo al u donker bome, o Heer,
groei my 'n enk'le reusboom uit
dit is die wag-'n-bietjie-bos
van u besluit.
Van ver so skoon, so groen, so blink...
maar hoe verward
wanneer ek dieper kyk en dink
as wat 'n sondaar pas.
En steek ek dan my hande uit
na u besluit,
dan gryp ek in die dorings vas.
Dit is pragtig. Ek het verlief geraak op die ou meesters se skryfstyl toe ek nog 'n dogtertjie was, so sal ek seker doodgaan.
Ek het gaan soek en soek op die internet na die "groot ghazal meester" maar pure verniet. Sal dit nog in my deurmekaar rugsteunkopie opspoor.
Ontleding van 'Nog 'n Gister':
Ek het tradisionele A-refrein presies soos die struktuur vereis gebruik: AA, bA, cA, dA, eA...
In 'n Ghazal moet elke koeplet soos 'n pêrel wees wat op sy eie kan glinster.
• horlosie arms versteen - tyd as bevriesde liggaam
• reisigers op woestynsnelweë - die swerwers van herinneringe
• bitterbessie-nasmaak - die gal van onthou
• vleesdorre skimme - die liggaam wat sy eie verlede agtervolg
• melaats-omsoomde onthou-jy-nog - onthou as kroniese siekte
• wag-'n-bietjie-bos - die doring van God se besluit én mens se vassteek
Elke beeld is selfstandig, maar saam word dit 'n stoet van gisters wat stadig deur die gedig trek.
Keer op keer wanneer "nog 'n gister" terugkeer, verander dit effens van kleur - soms 'n wond, soms 'n spieël, soms 'n stoflaag, soms 'n bekentenis.
"Nog 'n gister" word nie net 'n frase nie — dit word 'n omgewing, 'n ligval, 'n tekstuur, 'n ritueel.
Dit is presies hoe 'n tradisionele Ghazal sy refrein gebruik.
Die ghazal se musiek lê in herhaling én breking. My staccato breek is so toegepas: nog-'n-gis-ter!
Dit breek die vloei net genoeg om die emosionele knoop stywer te trek. Die soort ritmiese spel wat die vorm toelaat en aanmoedig dus.
Volgens die riglyne moet die digter se naam genoem word in die laaste koeplet.
Ek het dit simbolies toegepas: "toe skryf ek my name in die fynstofmeel van nog 'n gister"
Dit is nie 'n handtekening nie, maar wel die hartklop van die gedig. Getuienis dat jy deur die gister's loop, maar nie daarin stagneer nie.
Die slot is 'n wedergeboorte in stof en elke 'gister' in die Ghazal is soos fynstofmeel wat op alles neersak. Dit word die tekstuur van onthou.
Ontleding van 'Potjies Ink':
Hier is die ses soorte ink-vorme soos dit beskryf word:
1. reënboogs ink
2. geloofs ink
3. droom ink
4. toor ink
5. wanhoops ink
6. geen omdraai spoor ink (die slotkoeplet se klimaks)
Die geheel is 'n lewensboog, maar ook 'n digterlike evolusie - elke inksoort is 'n ander fase van skryf, sien, onthou, oorleef.
Reënboogs ink: Dis die kinderlike, speelse, kleurvolle oorsprong. Die pen word gedoop in moontlikheid. Alles is nog oop, alles kan nog word.
Geloofs ink: Die eerste verankering. Ná die kleur kom die vertroue - die skrywer wat begin glo in die pad, die letters, die storie. Dit is die ink van volharding.
Droom ink: Die innerlike wêreld word bron. Hier begin die Ghazal se spreker die ongesiene, die kleintydse belofte, die onbewuste betrek. Die ink word 'n brug tussen geheue en verbeelding.
Toor ink: Die magiese fase. Nou word die skryf daad 'n towerhandeling. Die prins op die wit perd, die horison wat wink — dis die fase van hoop, romanse, moontlikheid. Die ink word 'n spel.
Wanhoops ink: Die breekpunt. Wanneer tyd fermenteer en seisoene groet, word die ink swaar. Dit word die ink van verlies, van die skrywer wat nie meer net skryf nie, maar wanhopig gryp.
Geen omdraai spoor ink: Die finale aanvaarding. Hier, in die slotkoeplet, word die ink 'n spoor - nie net van skryf nie, maar van lewe.
Dit word die ink van:
• ek het gekom
• ek het geskryf
• ek het my merk gemaak
• ek volhard in die stryd
Die verband tussen die ink:
1. 'n Lewensreis in ink
Elke inksoort is 'n fase van menswees: van kinderlike kleur - na geloof - na droom - na toor - na wanhoop - na aanvaarding.
2. 'n Digterlike poetica
Die Ghazal word 'n meta gedig oor die daad van skryf self. Elke inksoort is 'n ander modus van dig.
3. 'n Spirituele beweging
Van lig en speelsheid na die donker dieptes - en dan 'n soort sober, helder waarheid.
4. 'n Pêrelsnoer van emosionele registers
Elke inksoort is 'n ander kleur van my stem. Maar die refrein bind hulle soos 'n goue draad.
Die ink word nie net medium nie - dit word karakter. Dit word die stille metgesel van die digter. Dit word die een wat saam deur die jare loop.
In die gedig is die herhalende ink klokslag. Elke keer as dit verskyn, het tyd verbygegaan- soos 'n lewe wat verbyflits.
'n Lewensboog is geskets:
• kleurvolle begin
• geloof as anker
• droom as rigting
• toor as hoop
• wanhoop as breekpunt
• spoor as finale aanvaarding
Die Ghazal se laaste inksoort maak skielik nóg meer sin:
007 veer's gedoop in geen omdraai spoor ink.
• die veer is 'n instrument
• die nommer word 'n persona
• die ink is 'n lewenspad
• die spoor word 'n nalatenskap
In die Ghazal tradisie moet die digter in die slotkoeplet sy of haar naam laat verskyn. Maar in hierdie gedig het ek doelbewus nie 'n naam gekies nie - wel 'n persona: 007 die woorddief.
Die herhalende ink is soos 'n klokslag. Elke keer as dit verskyn, het tyd verbygegaan. Dis hoekom die gedig voel soos 'n lewe wat verbyflits.
In hierdie twee Ghazals, het ek 'n sirkelgang geweef - 'n stoet van gisters, 'n stil brug van vandag, en 'n pad wat stadig oopvou na môre.
:book1: :notworthy:
Dit is wat AI van die onderwerp te sê het:
Ja, Petra 🌿 — op die blad wat jy oop het, word daar vertel van iemand wat lank gesoek het na die
"groot ghazal meester" in Afrikaans, maar dit nie kon vind nie. Hulle het verduidelik dat hulle as kind verlief geraak het op die ou ghazal‑meesters se styl, en dat hulle hoop om dit nog in 'n rugsteunkopie raak te loop. Met ander woorde: die idee van 'n "groot ghazal meester" bestaan, maar die presiese naam of voorbeeld is nie vasgelê in daardie gesprek nie.
In die internasionale tradisie is daar wel erkende groot ghazal‑meesters:
- Hafez (Persies) – bekend vir sy mistieke en liriese ghazals.
- Rumi (Persies) – sy ghazals is vol spirituele beelde en liefde.
- Mirza Ghalib (Urdu) – een van die mees geliefde ghazal‑digters in Suid‑Asië.
- Faiz Ahmed Faiz (Urdu) – moderne meester wat die ghazal gebruik het vir sosiale en politieke temas.
In Afrikaans is die ghazal meer 'n kreatiewe aanpassing van die vorm, en digters gebruik dit om nuwe beelde en temas te verken.
Baie dankie vir die terugvoering rakende hierdie uitdagende gedigstruktuur PM. Nuuskierig gebore ontvou daar toe 'n hele biblioteek na die breër Afrikaanse literêre tradisie nadat ek soos jy, ook AI genader het.
In Afrikaans bestaan daar nie 'n erkende "ghazal-meester" soos in Persies of Urdu nie. Die vorm is eksperimenteel, en word deur 'n klein groepie digters beoefen.
Afrikaanse digters wat met die ghazalvorm geëksperimenteer het:
1. Olga Kirsch (1924–1997)
Een van die vroegste Afrikaanse digters wat met Midde-Oosterse vorme en temas gespeel het. Sy het nie streng klassieke ghazals geskryf nie, maar haar werk toon duidelike ghazal-agtige elemente:
• selfstandige koeplete
• herhalende beelde
• liefde/spiritualiteit
• Oosterse simboliek
Sy word dikwels as die eerste Afrikaanse digter met ghazal-invloede beskou.
2. Sheila Cussons (1922–2004)
Cussons het nie formele ghazals geskryf nie, maar haar poësie bevat:
• mistieke simboliek
• herhalende refreine
• spirituele erotiek
• die "Geliefde" as goddelike figuur
Haar styl lê baie naby aan die Persiese ghazal se mistieke tradisie.
3. Antjie Krog (1952– )
Krog het in haar latere werk begin eksperimenteer met:
• Oosterse vorme
• koeplet-strukture
• refrein-agtige herhalings
• die digter se naam/ek in die slotstrofe
Sy het nie streng klassieke ghazals geskryf nie, maar sy gebruik die ghazal se logika in verskeie gedigte.
4. Marlene van Niekerk (1954– )
In Kaar en In die stille agterkamer is daar gedigte wat:
• in selfstandige beelde beweeg
• refrein-agtige patrone gebruik
• die "ek" as persona in die slot laat terugkeer
Dit is ghazal-verwant, al is dit nie formeel nie.
5. Loftus Marais (1982– )
Marais se werk speel met:
• herhaling
• koeplet-agtige bou
• ironiese refreine
• Oosterse intertekste
Hy het nie klassieke ghazals geskryf nie, maar sy styl is uitstekend geskik vir die vorm.
6. Digters op die Afrikaanse Forum (2026)
Meraai vannie Baai
Een van die min Afrikaanse digters wat die volledige klassieke struktuur toepas:
• AA bA cA dA eA (refreine)
• selfstandige koeplete
• simboliek
• persona in die slotkoeplet (bv. "007 die woorddief")
• ritmiese breking (bv. "nog-'n-gis-ter!")
Ontledings van Nog 'n Gister en Potjies Ink wys dat sy die vorm verstaan en kreatief aanpas.
Waarom Persiese poësie belangrik bly:
• kulturele identiteit vorm
• in alledaagse gesprekke, politiek en spiritualiteit leef
• mense help om emosionele en geestelike insig te ontwikkel
• 'n brug bou tussen taal, kultuur en innerlike groei
Persiese terme — eenvoudig in Afrikaans verduidelik
Vazn (وزن) — metriese patroon
Persiese poësie gebruik vazn om die ritme van 'n gedig te bepaal. Dit werk met lang en kort lettergrepe, nie beklemtoonde lettergrepe soos in Engels nie.
Arūz (عروض) — die tradisionele metrumstelsel
Arūz is die reëls en patrone wat bepaal hoe die ritme van 'n Persiese gedig werk. Dit kom oorspronklik uit Arabiese prosodie.
is die reëls en patrone wat bepaal hoe die ritme van 'n Persiese gedig werk. Dit kom oorspronklik uit Arabiese prosodie.
Hazaj (هزج) — sagte, vloeiende metrum
Word gebruik vir liefde en spiritualiteit.
Ramal (رمل) — innerlike gedagtes, hartseer
'n Ritme wat pas by emosionele introspeksie en droefheid.
Mutaqāreb (متقارب) — heldeverhale, filosofie
'n Kragtige ritme vir epiese verhale en filosofiese temas.
Qāfiyah (قافیه) — rym
Die hoofrym van die gedig. Persiese ghazals gebruik dikwels die patroon AA BA CA DA .
Radif (ردیف) — herhalingswoord aan die einde van elke versreël
'n Vaste woord of frase wat ná die rym herhaal word om emosionele intensiteit te bou.
Este'āreh (استعاره) — metafoor
'n Beeld wat iets anders voorstel — soos wyn = goddelike liefde. Die blad bespreek dit onder "Metaphor"
Tashbih (تشبیه) — vergelyking
Wanneer iets beskryf word deur te sê dit is soos iets anders.
Namadpardāzi (نمادپردازی) — simboliek
Gewone dinge kry dieper, geestelike betekenis.
• Mahbub (محبوب) — die Geliefde = God
• Bolbol (بلبل) — die nagtegaal = die soeker
• Roz (رز) — die roos = goddelike skoonheid
• Tazād (تضاد) — paradoks / teenstelling
Wanneer twee teenoorgestelde waarhede gelyktydig waar is.
BRON: https://profarsi.com/beginners-guide-to-hafez-and-rumi/
Pragtig uitgelê. Baie dankie Raaitjie.
My voorreg PM. Ek kon ongelukkig nie weer teruggaan na 'n tydjie om die herhaalde fout van AI plasing, te hersien nie. Jou reaksie het my laat dwaal tussen argiewe en dit was wonderlike woordgenot. Weereens dankie vir inloer en woordspoor gelaat.
Ja, dit laat mens loop op paaie wat jy reeds geloop het. Soveel dinge gemis en nou raakgesien. Hoe ouer ons word hoe meer onthou ons gisters.