Wanneer 'n demensie‑lyer sê "ek wil huistoe" bedoel hulle gewoonlik nie 'n plek nie, maar 'n toestand.
Dit is die brein se laaste poging om terug te beweeg na 'n tyd en ruimte waar hulle nog heel, veilig en geanker gevoel het. Die brein gryp na die laaste herinnering waar dinge nog veilig, bekend en sinvol was.
Dit is 'n soeke na rustigheid, nie 'n ontsnapping nie.
Dis hoekom die woord so universeel opduik — dit is die innerlike kompas wat terug wys na waar hulle laas heel gevoel het.
Kortliks:
Huistoe = veiligheid. Die plek waar angs laer was en die wêreld verstaanbaar.
Huistoe = identiteit. Die rol wat hulle onthou — ma, pa, werker, versorger.
Huistoe = bekendheid. Geure, stemme, roetines wat nie meer oorlaai nie.
Huistoe = die laaste "vaste grond" wat die brein kan vind.
Dit is dus nie 'n weghardloop nie — dit is 'n soek na die innerlike huis waar hulle nog hulself kon wees.
Wat 'n demensie pasiënt bedoel wanneer hulle sê 'ek wil huistoe gaan':
Dit is nie 'n fisiese adres nie. Dit is 'n anker.
• 'n gevoel,
• 'n oriëntering,
• 'n veiligheid,
• 'n vroeëre self,
• 'n tyd toe alles nog sin gemaak het,
• 'n plek waar die brein nog heel was,
• 'n mens wat hulle mis,
• 'n rol wat hulle onthou,
• 'n identiteit wat hulle nie wil verloor nie.
Huistoe is die laaste plek waar die brein nog geweet het wie hy of sy is.
Die brein soek die innerlike huis:
• die kombuis waar hulle nog kon kook,
• die stoep waar hulle nog kon sit,
• die stemme, gesigte wat hulle kon herken,
• die ritme van hul eie lewe voor demensie,
• die rol wat hulle nog kon vervul.
Wat dit beteken:
• hulle is nie verward nie — hulle is op soek;
• hulle is nie lastig nie — hulle is ontwortel;
• hulle is nie onredelik nie — hulle is onveilig;
• hulle is nie "verkeerd" nie — hulle is menslik.
Ek onhou dat my ma elke keer my sus gevra het om haar net huistoe te neem want sy moet haar boeties gaan versorg en haar ma weet nie waar sy is nie (al vier is alreeds lank gelede oorlede).
Wat wou my Moederlief eintlik vir ons probeer sê ?
Wanneer sy sê sy moet haar boeties gaan versorg en haar ma weet nie waar sy is nie, is dit haar brein wat terug gryp na die laaste rol waarin sy nog heel gevoel het.
Nie die feite nie — die identiteit.
By demensie gebeur drie dinge tegelyk:
Die tydlyn breek oop. Die brein verloor die vermoë om te weet watter jare "nou" is.
Die ouer rol word die veilige rol Baie mense keer terug na hul jong volwassenheid — die tyd toe hulle nog verantwoordelik, nuttig, nodig was.
Die mense van daardie era word die ankers. Die boeties, die ma, die huis waar sy moes help — dit is die laaste plek waar haar identiteit nog vas gestaan het.
So wanneer sy sê:
"Ek moet my boeties gaan versorg, my ma weet nie waar ek is nie," dan beteken dit eintlik:
"Ek voel verlore. Help my terug na 'n plek waar ek weer weet wie ek is."
Dit is nie 'n fout nie. Dit is die brein se laaste manier om betekenis te vind.